E-Ticaret Ürünleri Pazarı’nın Gelişimine İlişkin Bir Öngörü Çalışması


 
 


Ticaret Ürünleri Pazarı’nın Gelişimine İlişkin Bir Öngörü Çalışması

nümüzdeki yıllarda Türkiye’de e-ticaret hacminin ve e-ticaret yapan işletme sayısının ciddi oranda artacağı birçok güvenilir kaynak tarafından ifade edilmektedir. Bu öngörüyü doğrulayan ilk işaretler de gelmiştir ve artarak gelmeye devam etmektedirler. 
 
Dolayısı ile e-ticaret pazarında kayda değer talep oluştuğunda pazara ilgili ürünleri arz edecek işletmelerin şimdiden kendilerini doğru konumlamaları büyük önem taşımaktadır.
Ülkemizde birey ve işletmelerinin satın alma kararı süreçleri incelendiğinde ezici bir çoğunluğun kendi karar alma mekanizmasına veya daha doğrusu herhangi bir öngörü sistemine sahip olmayıp, satın alma süreçlerinde daha çok eş dost tavsiyesi veya komşusunun, rakibinin vb. yaptığını yapma ekseninde hareket ettikleri yadsınamaz bir gerçektir. Böyle bir mekanizmaya sahip olanların ise ne doğrulukta öngörülerde bulundukları meçhuldur. Gsm teknolojisini Türkiye’ye getiren şahsın holding holding dolaştığı halde malum bir tanesi hariç tümünde kapıların suratına kapanmış olması Türkiye’nin kocaman işletmelerinin öngörü mekanizmalarının ne doğrulukta çalıştığına dair hazin ve pek popüler bir hikayedir ve ne yazık tek hikaye de değildir.
Bu nedenle şu anda, halihazırda e-ticaret ürünlerini kullanan birey ve işletmelerin, yani “öncüler” olarak adlandırabileceğimiz kesimin, yarının potansiyel e-tüccar’ları için, akıl sorulan, tavsiye alınan veya rakip olarak izlenenler konumunda işletmeler olacakları, yarının e-tüccar’larının da bunları taklit edecekleri hemen hemen kesindir.
 
Yıllar önce muhasebe işlemlerinde bilgisayar programı kullanımının emekleme döneminde olduğu zamanlarda pazara doğru konumlanan ve doğru stratejilerle devam eden firmaların bugün hala pazarın büyük bölümünü ellerinde tutmakta olmaları tesadüf olmasa gerektir. Halbuki ürünleri incelendiğinde pazarın en iyi ürünleri olmadıkları gibi, fiyatları da olağanın üzerinde yüksektir. Buna rağmen herkes bu programları satın almaktadır. Çünkü herkes komşusunun, arkadaşının, rakibinin vb. aldığını almaktadır. Tabii muhasebe çalışanlarının da bir kez bu programları öğrenmiş olduklarından, işletmelerine bu programı satın almaları yönünde baskı yapmaları da yan unsurlardan bir tanesidir.  
 
Dolayısı ile geleceği şimdiden öngörerek en fazla sayıda “öncü”ye bugünden kendi ürünlerini kullandırtmayı başaran işletmelerin, yarınının potansiyel e-tüccar’larını da rahatlıkla kendi portföylerine katacakları öngörülebilir. 
 
Potansiyel E-Ticaret Pazarı’nın En Çok Satacak Ürünleri ve Bunlara Dair Kısa İncelemeler
 
E-Ticaret Web Siteleri
Elektronik Pos Hizmetleri
SSL Hizmetleri
Sayısal İmza Hizmetleri
Lojistik (Kargo vb.) hizmetler

Bu ürünlerle ilgili kısa değerlendirmeler aşağıda yer almaktadır.

E-Ticaret Web Siteleri
Şu anda pazarda 4 temel tipte E-Ticaret Web Sitesi Ürünü yer almaktadır.
a) Proje tabanlı ürünler
b) Merkezi Alışveriş Siteleri Altında Açılan Corner Sanal Mağazalar (Garanti Alışveriş vb.)
c) Basit E-ticaret Sitesi Kiralamaları.
d) Kur ve çalıştır Paket E-ticaret Sistemi (E-Maximum pazardaki bu türdeki ilk ve tek üründür.)

Her ürünün avantaj ve dezavantajları aşağıda incelenmiş ve kısa analizleri yapılmıştır.

Proje Tabanlı Ürünler :
Proje ürünleri sadece spesifik istekleri olan ve bünyesinde “gerçekten yetkin” bir bilişimci istihdam eden, spesifik ihtiyaçlarını gerçekten yetkin bir şekilde karşılayabilecek bir yazılım evi’ne verecek kadar parası olan işletmeler için başarılı sonuçlar vermektedir ki; bu tip firmaların sayısı gerçekten oldukça azdır.

Bu kesimin dışında kalan işletmelerde ise; Proje ürünlerinin hazırlanması daima planlanandan uzun sürmekte, oldukça yüksek bedellere mal olmaktadır. Müşterinin teknik bilgisizliği ve kendini ifade etmekteki (ne istediğini anlatmaktaki) yetersizliği ile proje firmasının hemen her zamanki ticari bilgisizliği (bazen teknik anlamda da yetersizliği) bir araya gelince müşterinin memnun olmadığı projeler ortaya çıkmaktadır. Bu tip dersini almış müşterilerin ikinci bir proje çalışmasına girişmeleri güç görünmektedir.

Merkezi Alışveriş Siteleri Altında Açılan Corner Sanal Mağazalar
Merkezi alışveriş siteleri baştan beri hiç bir başarı sağlayamamışlardır. Bunda en önemli etken, buralarda Corner Sanal Mağaza açan site sahipleri profilinin çoğunlukla düşük bütçelerle hareket etme eğiliminde, bilgi ve deneyimden yoksun, adeta deneysel bir merak çerçevesinde bu işe girişmiş birey ve işletmelerden oluşmasıdır. Bu profilin e-ticaret bir yana ticaret hakkında bilgi ve deneyim sahibi oldukları dahi şüphelidir. Buralardaki mağazaların, Corner olmalarından kaynaklanan tekdüze görünümleri, teknik kısıt ve yetersizlikleri bir yana, işletmecilerinin amatörlükleri, sitelerin sefalet sınırına gelmiş bakımsızlıkları, berbat tasarımları, lojistik ve müşteri hizmetlerinin yok denecek düzeyde olmaları, Corner mağazaları e-müşteriler için hiç de çekici olmayan güvenilemez yerler haline getirmiş ve başarısızlık doğal bir sonuç olmuştur.

Bugün Merkezi alışveriş siteleri sistemi sunan Garanti Alışveriş vb. işletmelere hiç yeni işletmenin eklenmiyor olması, var olanların yeni mağaza satmak için hiçbir faaliyet göstermiyor olmaları ve tabii en önemlisi sistemin hem işletmeciler, hem mağazacılar için zarar ediyor olması bu tip mağazacılığın sonunun geldiğini açıkça göstermektedir.

Basit E-ticaret Sitesi Kiralamaları :
Basit E-ticaret Sitesi Kiralamaları özde bir zamanlar birilerine yapılmış bir projenin modifiye edilerek başkalarına kiralanmasından oluşmaktadır. Tabii bir başka işletme ve iş akışı için tasarlanmış sistem her uyarlamada biraz daha yamalı bohçaya dönmekte ve gitgide daha ucube bir hal almaktadır.

Bu tip kiralanabilir siteler kategorisinde pazarda değişik tip ve kalitede ürünler olmakla birlikte, bunların hiçbiri –doğaları gereği- ortalamayı aşamamaktadırlar. Ancak asıl sorun ürünlerin ortalamayı aşamamaları değildir. Çünkü sonuçta ortalama ürünler talep eden bir tüketici kesimi de vardır ve bu ürünler de bu kesime hitap etmektedirler.

Asıl sorun ürünün kalite ve niteliğinde değil, bu tip ürünleri pazara sunan işletmelerde ortaya çıkmaktadır. Bu işletmeler şöyle veya böyle değişik seviyelerde teknik bilgiye sahiptirler. Sahip olmadıkları şey ticari bilgi, birikim ve nosyondur. Bunun en net göstergesi bu tip işletmelerin, ürünlerini, kendi işletme giderlerini bile karşılamayacak bir fiyat ile pazara sunuyor olmalarıdır. Web sitelerinde yer alan referansların sayısı ile ürünlerinin satış fiyatlarının çarpımı bu işletmelerin bu işten elde ettikleri ciroyu açıkça ortaya koymaktadır ve bu cirolar son derece düşük cirolardır. Bunun doğal sonucu olarak da, ürünü sattıktan sonraki süreçte eğitim ve teknik destek hizmetlerini verecek bütçeleri, kalmadığı gibi, reklam, tanıtım ve pazarlama için de bütçe ayıramaz hale gelmektedirler. Pazardan pay kapmak için üretebildikleri tek strateji düşük fiyat olan bu işletmeler kaçınılmaz olarak batmaktadırlar. Bu tip ürünleri sunan işletmelerden pazarda bir yıldan fazla süre kalabilmiş bir firma gösterebilmek oldukça güçtür.

Kur ve Çalıştır Paket E-Ticaret Sistemi :
Kur ve Çalıştır Paket E-Ticaret Sistemi, proje ürünlerinin yüksek bedellerini ve risklerini, Corner mağazaların bakımsızlık ve tekdüzeliklerini, kiralanabilir sitelerin ise yetersizlik ve hizmet bağımlılıklarını yok etmektedir. Paketi alan müşteri sistemin sahibi olmakta, sistem üzerinde gerek tasarım gerek işleyiş açısından tam hakimiyet sahibi olabilmekte ve 15 dakika içerisinde çok özel bir eğitime gerek duymaksızın sistem üzerinde satış yapabilir hale gelmektedir.

Paket sistemler ayrıca diğer sistemlerin aksine müşteriye satın almadan önce deneme imkanı vermeleri ile de psikolojik anlamda yarattıkları rahatlama ile satın alma kararını kolaylaştırmaktadırlar.

İyi bir Kur ve Çalıştır Paket E-Ticaret Sistemi minimum 5-6 nitelikli programcı ile bunlara liderlik eden ve e–ticaret işleyiş süreçlerini iyi bilen bir liderden oluşan bir ekibin en az bir yıllık bir çalışması sonucu ortaya çıkabilmektedir. Dolayısı ile arge ve üretim süreci uzun, maliyeti yüksek bir ürün olduğundan, ancak belli bir vizyona ve finansal güce sahip işletmeler tarafından üretilebilir bir üründür.

Medyasis, E-ticaret pazarı’na ilk defa “Kur ve Çalıştır Paket E-Ticaret Sistemi” kavramını getirerek bu konuda öncü olmuş ve türünün ilk ve tek örneği E-Maximum’u pazara sürmüştür.

Dolayısı ile ilk olmanın yadsınamaz avantajının yanı sıra ürüne üretim sonrası süreçte de gerekli destekleri verecek ve geliştirebilecek vizyona sahip bir işletme olarak potansiyel müşterilerinde yarattığı güven ile belli bir avantaj yakalamıştır.

Tüm bunlar göz önüne alındığında pazara doğru konumlanmış bir “Kur ve Çalıştır Paket E-Ticaret Sistemi” olan E-Maximum’un önümüzdeki dönemde büyük bir başarı yakalayacağı kesindir.

Elektronik Pos Hizmetleri
Şu anda hemen hemen tüm bankalar Elektronik Pos hizmeti vermekle birlikte Garanti Bankası ve Finansbank bu konuda en önce davranan ve dolayısı ile en geniş Pazar payına sahip bankalar olmuşlardır. Bu bankaların konuya belli bir önem verdikleri açıkça görülmektedir. Örneğin bu bankaların tali şubelerinde dahi çalışanlardan Elektronik Pos’lar ile ilgili temel bilgiyi edinmek mümkün iken diğer bankaların bir çoğunda merkezi şubelerde dahi Elektronik Pos konusunda bilgi sahibi bir çalışan bulmak neredeyse imkansızdır. Tabii bu durum söz konusu iki banka için ciddi avantaj diğerleri için dezavantajdır çünkü binlerce personele Elektronik Pos’un ne olduğunu anlatmak kolay değildir.

Bankalar Elektronik Pos verirken Elektronik Pos kullanımının getirdiği ekstra riskler nedeni ile doğal olarak daha seçici ve titiz davranmaktadırlar. Buna karşın standart bir POS cihazı verirken kullanılabilen, üye işyerinin kuruluş tarihi, coğrafi konumu, görünümü, ortaklarının durumu, işletmenin kredibilitesi vb. değerlendirme unsurlarının bazıları, Elektronik Pos değerlendirmelerinde kullanılamadığından, değerlendirmeler daha uzun sürebilmektedir. Ayrıca bu değerlendirmelerin yanılgılara yol açması da muhtemeldir. Örneğin şaşırtıcı bir başarı yakalamaya aday bir ticari fikir sahibi kişi veya işletme yukarıdaki bazı kriterlere uymadığından Pos alamayabilir ve tabii fikir gerçekten tutar ve söz konusu kişi başka bir bankadan aldığı Pos üzerinden ciddi cirolar geçirmeye başlar ise banka zarar (kardan zarar) etmiş olur. Bu durumun tersi de söz konusu olabilir, yukarıdaki tüm kriterlere uyan bir işletme de kasıtlı olarak veyahut da istemeden bankaya maddi veya manevi anlamda zarar verebilir.

Bu bağlamda bankaların Elektronik Pos değerlendirmeleri için yeni ve Internet kullanımının doğasına uygun yeni bir aday değerlendirme modeli geliştirmeleri gerekli ve olasıdır.

Bankaların Elektronik Pos sayısının yüksek olması da tek başına bir gösterge olmayıp doğal olarak birim Pos başına gelir de büyük önem taşımaktadır. Dolayısı ile hem Pos sayısını hem de birim Pos başına ciroyu arttıracak stratejiler üretmek, uzun vadeli iş yapacak, güvenilir ve satış yapmayı becererek potansiyel başarılı Pos müşterileri bulmak gerekmektedir. Tabii tüm bunlar doğru stratejiler kullanmanın yanı sıra, hem zamanla, hem de pazarın olgunlaşması ile yakından ilgilidirler.

Sonuç olarak yakın gelecekte vizyon sahibi her bankanın Elektronik Pos pazarlamasına daha fazla önem vereceği kesindir. Çünkü e-ticaret pazarının büyüyeceğini görmek için kahin olmaya gerek kalmamıştır. Bu yüzden de Elektronik Pos konusunda da pazara önceden konumlanmak, yukarıda sözü edilen öncü/tavsiyeci/örnek üye işyerlerini kendi Elektronik Pos’una bağlamak hayati bir rol oynayacaktır. Şöyle ki; normal Pos cihazları ile Elektronik Pos’lar arasında çok önemli bir ayrım vardır. Kredibilite sorunu olmayan herhangi bir işletme 0,1 puan daha düşük komisyon oranı, daha kısa bir valör ya da ekstra herhangi bir avantaj aldığında rahatlıkla başka bir bankanın Pos cihazına geçiş yapabilmektedir. Buna karşın Elektronik Pos değişimi bu kadar kolay değildir. Yeniden Pos bedeli ödenecektir. Teknik altyapının değiştirilmesi için yazılımcıya/programcıya teknik değişiklik bedeli ödenecektir. Sistem belli bir süre devre dışı kalacaktır. Testler vardır. Ayrıca kullanıcı personelin yeni bankanın sistemine arayüzlerine vb. alışması ve buna bağlı olası hatalar gündeme gelecektir. Dolayısı ile bir bankanın Pos’u ile çalışmaya başlayan işletmenin bir kez başladıktan sonra Elektronik Pos’unu değiştirmesi oldukça güç, maliyetli ve riskli bir süreçtir.

Sonuç olarak önümüzdeki yıllarda bankaların da en önemli gelir kanallarından birini oluşturacak Elektronik Pos satışlarına ilişkin stratejileri üretmeye başlamış olmaları son derece olasıdır.

SSL Hizmetleri
SSL hizmetleri halihazırda yurtdışı kökenli firmalar tarafından sağlanmakta olup, zamanla yerli sağlayıcıların da pazara gireceği öngörülebilir. Ancak SSL fiyatlarının da bugün fiyatları 6-7 USD’ye kadar düşmüş olup bir zamanlar yüksek bedeller ile satılan domain’ler benzeri bir fiyat düşüşü yaşayacağı kesindir. Dolayısı ile SSL hizmetlerinin ancak kullanım alanı arttıkça ve kayda değer bir volüm elde edildiğinde kayda değer bir gelir kanalı olacağı varsayılabilir.

Sayısal İmza Hizmetleri
Bu konuda Türkiye her zamanki gibi biraz geç kalmış olmakla birlikte belli bir ilerleme sağlanmıştır. Bu konuda bir takım kanuni düzenlemeler yapılmıştır. Ancak bir çok sivil toplum örgütü, hukuk örgütleri ve uzmanlardan gelen ve Sayısal İmza ile ilgili kanuni düzenlemenin eksik, hatalı, yanlış vb. olduğuna dair itirazlar vardır. Kaldı ki halen pratiğe yansımış Sayısal İmza’nin kullanıldığı alanlar da yok seviyesindedir. Buna karşın bir takım kuruluşlar Sayısal İmza Sağlayıcıları olarak akredite olmuşlardır. Bu kuruluşların da neye göre akredite oldukları gibi konular da kamuoyunca pek açık konular değildir. Her bireyin, kurumun ve işletmenin iş yapma model ve süreçlerine ciddi değişime getireceği öngörülen Sayısal İmza uygulamaları henüz olgunlaşma aşamasındadır. Dolayısı ile kullanıcılar da bekle ve gör pozisyonunu almışlardır. Yalnız şurası bir gerçektir ki sayısal imza geleceğin önemli bir gelir kaynağı olacaktır. Dolayısı ile sermaye ve organizasyon yapısı uygun olan işletmelerin bu alanda da konumlanmaları uygun olacaktır.

Lojistik (Kargo vb.) hizmetler
E-ticaret lojistik hizmeti veren işletmeler için oldukça geniş bir pazar oluşturacaktır. Ülkemizde bu alanda hizmet veren kayda değer büyüklükte firma sayısı oldukça kısıtlıdır. Özellikle yurtiçi kargo pazarının çok büyük bir bölümü birkaç firma birkaç firma tarafından paylaşılmıştır. Kargo şirketlerinin e-ticaret hacmi büyüdükçe bu pazara uygun ürünler üreteceği kesindir. UPS bu alanda öncü olmuş ve ürünün teslimi anında müşteri adına kapıda Kredi Kartı ile tahsilat da yaparak öncü konumu almıştır. Pazar olgunlaştığında diğerlerinin de bunları takip edeceği kesindir. Eğer büyük sermaye gruplarından pazara giren yeni bir oyuncu olmazsa oyuncularda pek bir değişiklik olası görünmemekle birlikte ürün çeşitliliğinde önemli gelişmeler olacağı öngörülebilir.